Od dawna znana jest
krajoznawcza wartość tej części Wielkopolski. Przekonać się o tym możemy sięgając
po przewodniki, opisujące ten rejon. Zauważamy wtedy, że opisywane zakątki są
nam poniekąd znajome a z wieloma z nich mieliśmy już wcześniej jakiś kontakt.
Zapoznając się z
prezentowanym materiałem, chociaż skrótowym, daję Ci szansę skonfrontować
Twoją wiedzę na temat tego mikro regionu, a opisywane zabytki, pamiątki
historii i ciekawsze fragmenty krajobrazu niech będą dla Ciebie
przewodnikiem.
JuNes
Duża wieś (1543 mieszkańców), siedziba gminy. Położona na
lewym brzegu Warty, przy drodze krajowej nr 42 z Poznania do Kalisza.
Atrakcje:
-
Rynek (plac targowy) z wychodzącymi
siedmioma uliczkami, których układ zachował pierwotny układ z okresu
średniowiecza. Liczne budynki z XIX wieku.
-
Grodzisko stożkowe zwane „Kopcem”,
otoczone fosą i śladami wału – najstarsze, zachowane ślady historii Nowego
Miasta, pochodzące z XIV wieku.
-
Leśniczówka Papiernia (obecnie siedziba Leśnictwa
Radliniec), wzniesiona w miejscu, gdzie jeszcze w XIX wieku był młyn
papierniczy. Rosną przy niej dęby o obwodzie 410 i 420 cm.
-
Krzyż (na skraju lasy, przy drodze do
Wolicy Koziej), ustawiony na terenie dawnego cmentarza cholerycznego. W
miejscu tym stał kiedyś kościół Św. Krzyża, przy którym pogrzebano zmarłych w
czasie zarazy, jaka zdziesiątkowała mieszkańców Nowego Miasta w 1709 roku.
-
Gazownia – piętrowy budynek przy ulicy
Krótkiej, w której jeszcze do czasu okupacji produkowano gaz na użytek mieszkańców
i gminy. Do dziś zachowały się dwie latarnie gazowe na narożnikowych
budynkach przy Ryku 3 i Zielonym Rynku 11.
-
Poczta z 1853 roku, gdzie wcześniej
funkcjonował telegraf. W sąsiedztwie budynki po kwaterach dla pocztylionów i
stajni dla 40 koni.
-
Kościół parafialny Św. Trójcy z drugiej połowy XV
wieku – budowla gotycka, powstała w miejscu starego pochodzącego z końca XIII
w. Ufundowanego przez Doliwów.
-
Pastorówka (za domem kultury – obecnie
przedszkole), budynek przebudowany w 1890 roku na podpiwniczeniach z XVII i
XVIII w. Wcześniej w tym miejscu znajdował się dwór Grabskich – właścicieli
Nowego Miasta i Laskówki.
-
Szkoła ewangelicka z 1890
r. (ul. Poznańska 40), na której widnieją dwie tablice pamiątkowe: ufundowana
w 1931 r. przez nauczycielstwo powiatu jarocińskiego z okazji 600-lecia
zwycięstwa Władysława Łokietka pod Płowcami, oraz odsłonięta w 181 r., ku
pamięci ofiar II wojny światowej – nauczycieli z gminy Nowe Miasto. Przed
szkołą stoją dwie 100-letnie lipy.
-
Most (jego pozostały fragment) z 1909
roku
-
Budynek nadzoru rzecznego z 1898
r., posiada daszkowaty kształt – jest chronionym zabytkiem techniki.
-
Spichlerz z pocz. XIX w. – wydłużony
budynek z piętrem z muru pruskiego – dawna część zabudowy portu rzecznego.
Dojazd autobusami z Poznania (przez
Środę Wielkopolską), Kalisza (przez Jarocin), Krotoszyna, Śremu.
Duża wieś (839 mieszkańców), położona 5 km na płd.
Zach. Od Nowego Miasta, przy szosie do Śremu. Pierwsza wzmianka z 1393 roku
jako Boguszino.
Atrakcje:
-
Neogotycki dwór, zbudowany przez Sczanieckich w latach czterdziestych XIX w.,
piętrowy, z niską wieżą i 8-bocznymi narożnikami zwieńczonymi krenelażem.
-
Park krajobrazowy – pow. 3,9 ha – w nim m/i: stare drzewa, duży staw, sztuczny kopiec,
tajemniczy kamień ustawiony pionowo, grobla zamykająca staw, aleja wiązowa.
-
Brama wjazdowa z 1865 roku z umieszczoną na niej płytą z piaskowca na której
widnieje napis: „poległym 1831”.
-
Zabudowania folwarczne pochodzące z drugiej połowy XIX w.,
-
Rządcówka z końca XIX w.
-
Czworaki z XIX wieku.
-
Dawna rogatka przy ul Śremskiej, w której po wybudowaniu w
1865 roku pobierano za przejazd opłaty.
Dojazd autobusem PKS z Nowego Miasta, Jarocina i
Śremu.
Nieduża wieś (230 mieszkańców), położona 7 km na
zachód od Nowego Miasta.
Czas powstania przypada na okres osadnictwa
olęderskiego. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1762 roku.
Atrakcje:
-
Kościół św. Józefa Oblubieńca NMP, drewniany konstrukcji zrębowej,
jednonawowy z niższym i węższym prezbiterium. Wzniesiony w latach 1773-75.
-
Cmentarz ewangelicki z nagrobkami z drugiej połowy XIX wieku.
-
Drewniany dom – dawna szkoła z drugiej połowy XIX wieku.
Dojazd ze Śremu lub Żerkowa autobusem PKS do
przystanku w Kruczynku, dalej 1,5 km pieszo.
Duża wieś (1173 mieszkańców), położona 5 km od
Nowego Miasta, przy szosie do Śremu i na linii kolejowej Poznań – Katowice.
Pierwsza wzmianka w 1391 roku. Nazwa pochodzi od
imienia Chocik (Chociesław). Początkowo niewielki majkątek kolejnych władców
ziemskich – Wilczkowa z Wilkoyi, Chociccy, S. Ostroróg Sadowski.
Ekspansywniejszy rozwój przypada na okres po wybudowaniu kolei. Bużliwy okres
w historii – „rewolucja jarocińska” w 1918 r., czy okres II wojny światowej –
działalność w tym rejonie oddziałów AK „Nakło”.
Atrakcje:
-
Dworzec wraz z innymi obiektami kolejowymi z 1875 r.
-
Poczta z końca XIX w.
-
Czworaki z końca XIX w.
-
Pałac eklektyczny, zbudowany przez rodzinę Jouanne’ów w 1920 roku.
-
W sąsiedztwie pałacu - stary dwór (rządcówka), kuźnia,
gorzelnia i cegielnia
-
Park pałacowy, wzmiankowany już w 1771 roku.
-
Stara szkoła z ok. 1900 roku.
Dojazd PKP z Poznania lub Jarocina. Dwa przystanki
PKS – dojazd z Jarocina, Nowego Miasta, Śremu i Żerkowa.
Wieś
(265 mieszkańców) położona na płd.-zach. Skraju gminy Nowe Miasto, 3 km na
płd.-wsch. Od Książa, przy drodze łączącej Boguszynek z Kruczynem.
Nazwa
od przezwiska „Chromy”. Wzmianka w 1387 r. jako Chromecz, własność Jana
Chromieckiego herbu Świnka.
Atrakcje:
-
Aleja jesionowa (przy drodze do Kruczyna)
-
Stuletnie dęby w sąsiedztwie szkoły z XIX/XX w.
-
Liczne kapliczki i krzyże przydrożne z początków
stulecia.
Dojazd
ze Śremu lub Żerkowa autobusem PKS do przystanku w Kruczynku, dalej 3 km
pieszo.
Wieś
(260 mieszkańców w raz z Chwalęcinkiem), 8 km na płd. Od Nowego Miasta, na
skrzyżowaniu dróg do Boguszyna, Kruczyna, Mieszkowa i Panienki.
Nazwa
od właścicieli – Chwalęckich.
Atrakcje:
-
Dworek z XIX w. Z krótkim poprzecznym skrzydłem, dającym w rzucie kształt
litery „T”, kryty dachem naczółkowym.
-
Czworak z końca XIX wieku.
Dojazd
z Jarocina lub Śremu linią autobusową PKS.
Wieś (221 mieszkańców), 5 km na wschód od Nowego
Miasta, na lewym brzegu Warty.
Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1241 (Debna).
Sama historia powstania wsi ściśle jest związana z rodem Doliwów a poprzez
wszystkie następne lata przewija się wiele regionalnie znanych nazwisk i
rodów. W swoim czasie gościem Dębna był Adam Mickiewicz. Najbardziej
znamienitym był okres rozkwitu i bujnego istnienia zakładu wodoleczniczego,
wykorzystującego źródła wypływające z pobliskiego lasu (1800 – 1876).
Atrakcje:
-
Gotycki kościół parafialny Wniebowzięcia NMP – orientowany,
murowany z cegieł w układzie polskim, jednonawowy, opięty z zewnątrz
trójuskokowymi szkarpami. W wystroju wiele wartościowych historycznie
zabytków wraz z gotycką tablicą erekcyjną z piaskowca z 1447 r. (najstarszy
tego typu obiekt na terenie Wielkopolski).
-
Dzwonnica klasycystyczna z 1829 r. obok niewiele młodsza plebania (1838 r.)
-
Park krajobrazowy z okazałymi dębami, wiązami i lipami.
-
Pałac eklektyczny (niestety zniszczony), jak i mauzoleum Cohnów z
drugiej połowy XIX w.
-
Grodzisko pierścieniowate.
-
Osada Lutynia – stworzone jako folwark w 1841 r.
Najbliższy dojazd - 3 km w Orzechowie (PKS i PKP),
3 km na skrzyżowaniu dróg Jarocin-Radliniec-Żerków (PKS).
Wieś (678 mieszkańców), położona 2 km na płd, od
Nowego Miasta, przy skrzyżowaniu dróg z Poznania do Kalisza i z Żerkowa do
Śremu.
Historyczne zapisy o wsi pochodzą z 1299 roku. Obecnie
jest jednak bardziej znana jako jeden z najprężniejszych w Polsce i w Europie
ośrodków przetwórstwa ziół.
Atrakcje:
-
Dobrze utrzymany park krajobrazowy ze stawami i wieloma
starymi drzewami (5,6 ha).
-
Pałac o wyjątkowo ciekawym i niespotykanym kształcie i bryle.
-
Zespół zabudowań folwarcznych z XIX wieku.
-
Rogatka z 2 połowy XIX wieku, w której pobierano opłaty drogowe.
-
Dawna szkoła z końca XIX wieku.
Dojazd
komunikacją PKS z Jarocina, Kalisza, Krotoszyna, Książa i Poznania.
Wieś
(250 mieszkańców), położona 6 km na płd. Zach. Od Nowego Miasta, przy drodze
z Boguszyna do Panienki.
Wieś
rodziny Kolnickich, o której wzmiankowano w 1390 roku.
Atrakcje:
-
stara plebania z 1820 roku.
-
Liczne figury przydrożne związane z masowym ruchem
pielgrzymkowym do sanktuarium Matki Boskiej Kolnickiej.
Dojazd
PKS’em z Jarocina, Nowego Miasta.
Wieś
(280 mieszkańców), położona 2 km na zach. od Nowego Miasta.
Znane
od 1400 roku o znaczeniu gospodarczym z uwagi na lokalizację w miejscu biegu
dwóch historycznych traktów: z Żerkowa do Książa i z płd. przez Kolniczki do
przeprawy na Warcie.
Atrakcje:
-
Wzniesienie „Żydowskie Góry” – miejsce po starym żydowskim cmentarzu.
-
Szkoła z końca XIX w.
Dojazd
komunikacją PKS z Jarocina, Żerkowa, Nowego Miasta, Śremu, Książa.
Wieś
(597 mieszkańców – razem z Kruczynkiem), 8 km od Nowego Miasta na płd. zach.
Dawna
nazwa to Krotczyno lub Kroczyno, notowana od 1417 roku. Obecna nazwa pochodzi
z XVIII wieku.
Atrakcje:
-
Dwór
z 2 połowy XIX wieku wraz z zabudowaniami gospodarczymi.
-
500 letni dąb o obwodzie 620 cm.
Dojazd
do Kruczynka (2 km) z Śremu i Żerkowa.
Wieś (105 mieszkańców), położona na skrzyżowaniu
dróg z Mieszkowa do Dębna i z Klęki do Radlina na płd.wsch. od Nowego Miasta.
Powstała w lasach Radolińskich w XVIII w. jako
osada holenderska w sąsiedztwie wsi Radlin.
Atrakcje:
-
Regularna zabudowa – pochodzi z okresu okupacji (miała to być wieś
wzorcowa), kiedy to zburzono domy i w miejsce to postawiono zespół 13
wielkich gospodarstw. Dzisiaj widoczne są dwa z nich o murach z
nietynkowanych cegieł na kamiennych podmurówkach.
-
Cmentarz ewangelicki z aleją kasztanową z przełomu XIX i XX w.
-
Ślady po dawnej wsi Dąbrowa, wchodzącej w skład dóbr rodu
Doliwów, gdzie stał kościół parafialny
z lat 1403-1580.
Dojazd autobusami PKS z Jarocina i Żerkowa.
Wieś
(60 mieszkańców – najmniejsza wieś sołecka), położona na lewym brzegu Warty,
5 km na zach. od Nowego Miasta.
Wieś
wzmiankowana jest już w roku 1244 jako Rogosco. Zawsze była niewielką osadą.
Atrakcje:
-
Kapliczka przydrożna z 1894 r.
-
Most kratownicowy, 10-przęsłowy z kładką dla pieszych.
Dojazd
do Chociczy komunikacją PKP i PKS.
Wieś
(154 mieszkańców), położona 10 km na płd. zach. od Nowego Miasta, przy drodze
Kruczynek-Panienka.
Nazwa
miejscowości jest dzierżawna od nazwiska Skoracz. Wzmiankowana w 1397 roku
jako własność rodziny Skoraczewskich.
Atrakcje:
-
Pałac eklektyczny wraz z parkiem krajobrazowym z XIX wieku.
-
Zabudowania folwarczne z końca XIX wieku.
Dojazd
do Chwałkowa Kościelnego (2 km) komunikacją PKS.
Wieś
(244 mieszkańców), 6 km na płd. od Nowego Miasta.
Będąc
w posiadaniu rodziny Szypłowskich wzmiankowana w 1397 roku. Później
przechodzi między innymi w ręce Rozdrażewskich. Tu urodził się Władysław
Taczanowski (1825-93), aktywny działącz społeczny i polityczny regionu.
Atrakcje:
-
Pałac z końca XVIII wieku, kilkakrotnie rozbudowywany, z ciekawą
2-kondygnacyjną salą balową.
-
Park krajobrazowy ze starym drzewostanem, rozplanowany na przełomie XVIII i XIX wieku.
Dojazd
komunikacją PKS z Jarocina, Nowego Miasta.
Wieś
(170 mieszkańców), położona wśród lasów, 3 km na wschód od Nowego Miasta.
Wspominana
wielokrotnie od roku 1410, jako wieś składająca dziesięciny i meszne dla
kościoła w Dębnie.
Atrakcje:
-
Jedyny dom stojący po stronie płn. drogi do Dębna –
pozostałość po młynie wodnym „Roch”.
-
Krzyż (naprzeciw młyna „Roch”) – według legendy wzniesiony na miejscu
mogiły powstańców z 1848 roku.
-
Folwark Nowa Wolica (przy szosie Klęka-Rzeków, 1 km od Wolicy
Koziej).
Dojazd
autobusami PKS do Nowego Miasta, dalej 3 km pieszo.
Duża
wieś (428 mieszkańców), 7 km na płd. od Nowego Miasta, przy drodze Poznań –
Kalisz.
Pierwsza
wzmianka w 1290 roku (Volycza). W roku 1498 wspomniana jako Pustha Volycza.
Do 1939 roku własność Taczanowskich z Szypłowa.
Atrakcje:
-
Piaskownia, miejsce gdzie można zapoznać się z budową geologiczną „Ozy
Mieszkowskiej”.
-
Cmentarz parafii Mieszków – w okresie poprzedniego podziału
administracyjnego, leżał on na terenie dwóch województw.
Dojazd
komunikacją PKS z Jarocina, Krotoszyna, Poznania.
Dane na dzień 31.12.1999r.
O ile uważasz, że zapomniałem
o czymś, lub coś źle zinterpretowałem, napisz:
|
